Scroll Top
istoria
Εκπαιδευτικό σενάριο
για την Ιστορία της Επιστήμης
της Βιολογίας

[

Μια διαδρομή στην Ιστορία
της Επιστήμης της Βιολογίας

]

Πρόκειται για διαθεματικό εκπαιδευτικό σενάριο που
συνδυάζει την Βιολογία και την Ιστορία.

Δημιουργοί

Αρλαπάνος Γεώργιος, ΠΕ0404, Γάκη Βασιλική, ΠΕ0402

Προαπαιτούμενες γνώσεις

Απαραίτητη είναι η βασική/εισαγωγική γνώση εννοιών όπως το κύτταρο, η κυτταρική διαίρεση, το γενετικό υλικό, η εξέλιξη, τα εμβόλια, τα αντιβιοτικά, ο μεταβολισμός. Αυτές οι έννοιες διδάσκονται για πρώτη φορά στις διάφορες τάξεις του Γυμνασίου. Επισημαίνεται όμως ότι ορισμένα στοιχεία όπως η αβιογένεση, η αυτόματη γένεση, η οντογένεση, τα εξαρτημένα αντανακλαστικά κ.α είναι περεταίρω απαιτητικά και, προς τούτο, συστήνεται η χρήση του παρόντος σεναρίου στο Λύκειο, με ιδανική τάξη την Β’ ή Γ’ Λυκείου.

Συσχέτιση και συμβατότητα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα

Το περιεχόμενο τη παρούσας διδασκαλίας είναι περισσότερο συμβατό με το αναλυτικό πρόγραμμα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας Β’ Λυκείου (μικροβιολογία, ανοσολογία, οικολογία, εξέλιξη, ταξινόμηση) αλλά και, εν μέρει, με κεφάλαια της Βιολογίας ΟΠ Σπουδών Υγείας Γ’ Λυκείου (κύτταρο, γενετικό υλικό – δομή και ρόλος – μεταβολισμός, κλασική γενετική, ομάδες αίματος) όπως ορίζονται στο σχολικό έτος 2022-23.

Πιθανές δυσκολίες, παρανόησεις

Το ότι σήμερα γνωρίζουμε ότι το DNA υπάρχει και ότι είναι και το γενετικό υλικό είναι αποτέλεσμα ερευνητικής δραστηριότητας και δεν ήταν ανέκαθεν δεδομένο/γνωστό. Οι μαθητές καλό είναι να μπουν στη θέση των ερευνητών του παρελθόντος υποδυόμενοι, εισερχόμενοι σε μία νοητή κατάσταση στην οποία τίποτα από όσα γνωρίζουμε σήμερα δεν ήταν δεδομένο και, απεναντίας, ενδέχεται να υπήρχαν παλαιές θεωρίες που διαψεύσθηκαν. Αυτή η στάση απέναντι στις παρεχόμενες γνώσεις διευκολύνει την πρόσληψη των ιστορικών γεγονότων της εξέλιξης της επιστημονικής γνώσης.

Σκοπός της παρόυσας
Διδασκαλίας είναι:

A

Οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίζουν ορισμένα σημαντικά πρόσωπα και κύρια σημεία της προόδου της επιστημονικής γνώσης στη Βιολογία. Ακολουθείται η προσέγγιση ( κορυφή των κυμάτων = κύριοι σταθμοί προόδου της επιστήμης)

B

Να αντιληφθούν και να κατανοήσουν ορισμένα χαρακτηριστικά της φύσης της επιστημονικής γνώσης όπως ότι η επιστημονική γνώση βασίζεται σε εμπειρικά δεδομένα, ότι είναι προσωρινή και μεταβλητή, ότι είναι προϊόν κοινωνικών διεργασιών όπως της συναίνεσης της επιστημονικής κοινότητας.

Μαθησιακοί γνωστικοί στόχοι

Γνωστικοί στόχοι

Οι μαθητές και οι μαθήτριες να:
  1. Γνωρίζουν σημαντικά πρόσωπα της Επιστήμης της Βιολογίας
  2. Εμπλουτίσουν υπάρχουσες γνώσεις σε διάφορες πτυχές της Βιολογίας
  3. Συσχετίσουν εννοιολογικά και ιστορικά το επιστημονικό έργο διαφορετικών ατόμων σε διαφορετικές χρονικές στιγμές
  4. Αποκτήσουν αντίληψη της χρονικής κλίμακας της επιστημονικής εξέλιξης
  5. Γνωρίσουν παλαιότερες επιστημονικές θεωρίες που δεν είναι πλέον σε ισχύ

Επιστημολογικοί στόχοι

Οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίζουν αρχές που διέπουν την εξέλιξη της επιστημονικής γνώσης, όπως οτι η επιστημονική γνώση:

  1. Διατυπωνεται με τη μορφή θεωριών και μοντέλων
  2. Βασίζεται σε εμπειρικά δεδομένα
  3. Είναι προσωρινή και μεταβλητή
  4. Οικοδομείται μέσα και από κοινωνικές διεργασίες και επηρεάζεται απο κοινωνικές παραμέτρους

Άλλοι στόχοι

Συνεργατικότητα, χρήση ΤΠΕ, οργάνωση παρουσίασης, επικοινωνιακές δεξιότητες.

Οργάνωση διδασκαλίας

Στην παρούσα διδασκαλία προτείνεται η χρήση ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού και συνοδευτικού φύλλου εργασίας. Πιο συγκεκριμένα, μέσω μιας διαδικτυακής διαδραστικής εφαρμογής ιστοριογραμμής οι μαθητές έρχονται σε επαφή με κύρια γεγονότα που διαμόρφωσαν την ιστορία της επιστήμης της Βιολογίας. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε η δωρεάν εφαρμογή Padlet, και το σχετικό περιεχόμενο μπορεί να προσεγγιστεί εδώ:
https://padlet.com/georgiosarlapanos/padlet-e18aehg20x8dg03ehttps://create.kahoot.it/share/biostem/5f046158-3e5a-4c46-bcf8-d0e0bef14b91

Διάρκεια

Προτείνεται η εφαρμογή να έχει διάρκεια δύο διδακτικών ωρών

Οργάνωση τάξης

Προτείνεται μετωπική χρήση του εκπαιδευτικού υλικού σε εργαστήριο ΗΥ και εργασία σε ομάδες

Ανάπτυξη σεναρίου

Προτείνεται μελέτη του υλικού σε ομάδες και που είναι κατευθυνόμενη από μια σειρά από ερωτήματα που τίθενται στο φύλλο εργασίας. Έπειτα, οι ομάδες εγκαλούνται σε αμοιβαία εκ περιτροπής ανακοίνωση πορισμάτων εργασίας στην ολομέλεια, δηλαδή να συμμετέχουν σε μία αλληλοδιδακτική διεργασία. Αρκετά ερωτήματα έχουν διερευνητικό ή κριτικό χαρακτήρα και εγκαλούν τις ομάδες να προβούν σε δευτερογενή συμπεράσματα που σχετίζονται με τα χαρακτηριστικά της επιστημονικής γνώσης (βλέπε στοχοθεσία). Στα παραπάνω ο/η εκπαιδευτικός έχει ρόλο συντονιστικό και υποστηρικτικό, όπως με το να διατυπώνει αδιόρατα κατευθυντικές ερωτήσεις σε ότι αφορά τα παραπάνω. Η διδασκαλία ολοκληρώνεται με αναστοχασμό και κλείνει με ένα ψηφιακό παιχνίδι που δημιουργήθηκε με την δωρεάν εφαρμογή Kahoot και μπορεί να προσεγγιστεί εδώ: https://create.kahoot.it/share/biostem/5f046158-3e5a-4c46-bcf8-d0e0bef14b91
Περιγραφή διδακτικών και μαθησιακών δραστηριοτήτων
Φύλλα Εργασίας

Αφόρμηση: Σύντομη συζήτηση για την ιστορία των επιστημών με ερωτήματα όπως “ Όσα γνωρίζουμε σήμερα, τα γνωρίζαμε ανέκαθεν;” ή “Η επιστημονική γνώση προκύπτει από ένα άτομο σε μια στιγμή;”

Χωρισμός σε τρεις έως έξι ομάδες, ανάθεση επιμέρους εργασιών ανά ομάδα βάσει του φύλλου εργασίας.

Μελέτη του ψηφιακού υλικού, απάντηση ειδικότερων ερωτήσεων ανά ομάδα. Το ΦΕ ειναι σημειωματάριο για τα επιμέρους και στηρίζει την παρουσίαση. Περιέχει ερωτήσεις, ανάλογα με το μερίδιο εργασίας, που υποστηρίζουν την ομάδα να προσεγγίσει το υλικό για το οποίο είναι υπεύθυνη. Επιλέχθηκαν κύριες έννοιες όπως η κυτταρική θεωρία, η εξέλιξη, οι ομάδες αίματος, ο εμβολιασμός, ορισμένα οικολογικά θέματα και η δομή και ο ρόλος του γενετικού υλικού.

Να σημειωθεί πως μέρος των πληροφοριών από το υλικό που δεν αξιοποιείται στην απάντηση των ερωτήσεων θα χρησιμοποιηθεί στο παιχνίδι στο τελος της ώρας. Σκοπός, φυσικά είναι όχι μόνο η γνώση αλλά και η διασκέδαση στο κλείσιμο, συνεπώς καλό είναι οι ομάδες να μην αναλώσουν πολλούς πόρους προς αυτό το σκοπό.

Παρουσίαση στην ολομέλεια με τη μέθοδο jigsaw ή, αλλιώς, ομαδοσυνεργατικά. Επί τόπου παρουσίαση του μέρους που αναλογεί σε κάθε ομάδα.

Το φύλλο εργασίας παρατίθεται στο Παράρτημα.

Αξιολόγηση μαθητών 

Στο Παράρτημα παρατίθεται μια σειρά ερωτήσεων τύπου ‘Σωστό-Λάθος’, ως φύλλο αξιολόγησης, που εστιάζει σε ορισμένα σημεία της εξέλιξης της επιστημονικής γνώσης που οι μαθητές καλούνται να αναλύσουν μέσω του φύλλου εργασίας και στα οποία ορισμένες παλαιές θεωρίες δεν επικυρώθηκαν, ή διαψεύσθηκαν. Αυτο το σημείο θεωρούμε σημαντικό ως σημείο αξιολόγησης ούτως ώστε να αναδειχθεί και σε αυτο το επίπεδο η μεταβλητότητα της επιστημονικής γνώσης αλλά και την αντίληψη ότι οι θεωρίες είναι επιτεύγματα της επιστημονικής διανόησης που έχουν ζωτικό ρόλο στην εξέλιξη της επιστημονικής γνώσης.

Αξιολόγηση σεναρίου:

Το παρόν σενάριο δεν έχει εφαρμοστεί σε τάξη.

Επεκτασιμότητα σεναρίου

Οι προεκτάσεις του παρόντος σεναρίου είναι ιδιαίτερα εκτεταμένες πρωτίστως διότι δεν περιλαμβάνει την εποχή της Μοριακής Βιολογίας και έπειτα, έως το σήμερα, αλλά και επειδή τα πρόσωπα που συνέβαλαν σε κάθε πτυχή της επιστημονικής προόδου της Βιολογίας είναι αναρίθμητα. Επίσης, υπάρχουν δυνατότητες διαμόρφωσης των φύλλων εργασίας ως προς την ηλικιακή βαθμίδα και τους στόχους.

Βιβλιογραφία

Κριμπάς, Κ., Παπαδόπουλος, Γ., 2003. Σπουδές στις Φυσικές Επιστήμες, Ιστορία της Βιολογίας, τόμος Β’, Σχολή Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας, ΕΑΠ, ISBN: 60-538-119-2

Darwin, C. Η καταγωγή των ειδών. Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών, 1998.

Jones, S., 2000. Almost like a whale, : The ‘Origin of Species’ Updated. Εκδόσεις Black Swan.

Mayr, Ε., 2001. Ο Δαρβίνος και η Γένεση της Σύγχρονης Εξελικτικής Σκέψης, εκδόσεις Σύναλμα, ISBN 9789607578303

Morange, M., 2017. Ιστορία της Βιολογίας. Εκδόσεις Utopia, ISBN: 9786185173227

Thompson, P., 2002. Η δομή των θεωριών της βιολογίας. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

Λογισμικό Βιολογίας Α-Γ Γυμνασίου ΠΙ

Σταθμοί στην εξέλιξη της Βιολογίας, ΠΙ

Επιστήμονες που συνέβαλαν
στην εξέλιξη της Βιολογίας, ΠΙ

Φωτόδεντρο, Διαδραστικά Σχολικά
Βιβλία Γυμνασίου και Λυκείου

Παράρτημα - Φύλλο Εργασίας

Περιεργαστείτε την ιστορική γραμμή, γνωρίστε πρόσωπα και θεωρίες που διατυπώθηκαν, και απαντήστε στα ερωτήματα της ομάδας σας.
Αργότερα, θα κληθείτε να τα παρουσιάσετε συνοπτικά στην ολομέλεια.

ΟΜΑΔΑ 1: Κυτταρική θεωρία - αυτόματη γένεση

Δύο αντίθετες θεωρίες για την περιγραφή της δομής και της προέλευσης των ζωντανών οργανισμών ήταν η αυτόματη γένεση και η κυτταρική θεωρία.

A

Εντοπίστε άτομα που ασχολήθηκαν με αυτές και επιγραμματικά σημειώστε τις θέσεις τους περί αυτού.

Β

Να αναφέρετε ποια από τις δύο είναι σήμερα δεκτή και πώς εδραιώθηκε.

Γ

Σε κάθε πρόταση, επιλέξτε όποιο κρίνετε ότι χαρακτηρίζει την εξέλιξη της επιστημονικής γνώσης:

  • Ότι είναι μεταβαλλόμενη / αμετάβλητη
  • Ότι βασίζεται / δεν βασίζεται σε πειραματικά δεδομένα

ΟΜΑΔΑ 2: Εξελιξη

Δύο αντίθετες θεωρίες για την περιγραφή της δομής και της προέλευσης των ζωντανών οργανισμών ήταν η αυτόματη γένεση και η κυτταρική θεωρία.

A

Εντοπίστε τα τέσσερα άτομα του παρακάτω πίνακα που διατύπωσαν αντιλήψεις για την εξέλιξη της ζωής, και ένα ακόμη που διατύπωσε θεωρίες για την αρχική της προέλευση.

Β

Αντιστοιχίστε τις αντιλήψεις με τα άτομα αυτά:

Κάρολος
Λιναίος

Η ζωή προήλθε από τη συνένωση απλών χημικών μορίων προς τη δημιουργία των πρώτων βιομορίων.

Ιωάννης
Λαμάρκ

Τα διάφορα είδη οργανισμών δεν μεταβάλλονται εξελικτικά

Κάρολος
Δαρβίνος

Οι οργανισμοί μεταβάλλονται σωματικά κατά τη διάρκεια της ζωής τους με σκοπό να προσαρμοστούν και η αλλαγή αυτή κληρονομείται

Αλφρεντ
Γουάλας

Οι οργανισμοί μεταβάλλονται σε μεγάλα χρονικά διαστήματα, μετά από πολλές γενιές μέσω της φυσικής επιλογής.

Αλεξάντρ
Οπάριν
Skip to content