Scroll Top
kutaro
Σενάριο στο μάθημα
της Βιολογίας της Α΄ Γυμνασίου
από τις εκπαιδευτικούς Πανταζή
Γιαννούλα - Γάκη Βασιλική

[

Κύτταρο: η μονάδα
της ζωής

]

Βιολογία Α΄ Γυμνασίου, ενότητα 1η: Η οργάνωση της ζωής, παράγραφος 1.2. Κύτταρο: η μονά-δα της ζωής.

Δημιουργοί

Πανταζή Γιαννούλα – Γάκη Βασιλική

Προαπαιτούμενες γνώσεις

Θα χρειαστεί να γίνει ανάκληση γνώσεων από το βιβλίο ‘ΦΥΣΙΚΑ’ της ΣΤ΄ τάξης Γυμνασίου του κεφαλαίου 3: «Έμβια και Άβια» και ιδιαίτερα της παραγράφου που αναφέρεται στα: Το κύτταρο, Όταν τα περιμένουμε όλα από έναν… και Το DNA, αλλά και καλή εξοικείωση των μαθητών με την χρήση του διαδικτύου και του μικροσκοπίου.

Συσχέτιση και συμβατότητα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα

Η διδασκαλία της ενότητας «Κύτταρο: η μονάδα της ζωής» σχετίζεται και είναι συμβατή με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών και τις οδηγίες διδασκαλίας Βιολογίας της Α΄ τάξης Γυμνασί-ου για το σχολικό έτος 2022 – 2023. Η διδασκαλία θα πραγματοποιηθεί με τη βοήθεια του εκπαιδευτικού λογισμικού ‘Βιολογία Α΄- Γ΄ Γυμνασίου,
(http://www.pi-schools.gr/software/gymnasio/viologia/), το φωτόδεντρο (http://photodentro.edu.gr/lor/faq), και άλλες όπως εκπαιδευτικά περιβάλλοντα και προσομοιώ-σεις από το διαδίκτυο.

Πιθανές δυσκολίες, παρανόησεις

Διατυπώνουν ποικίλες απόψεις για τα κύτταρα όπως ότι το κύτταρο είναι ένα είδος οργανισμού μέσα σε κάποιον άλλο οργανισμό ή ότι είναι μικροοργανισμοί που βρίσκονται στο σώμα κάθε ανθρώπου.
Ταυτίζουν τα κύτταρα με συγκεκριμένα μόνο κύτταρα όπως τα κύτταρα του αίματος.
Ταυτίζουν τον πυρήνα του κυττάρου με τον πυρήνα του ατόμου.
Δεν μπορούν να αντιληφθούν ότι το κύτταρο είναι η μονάδα ζωής που διαθέτει όλα τα χαρακτη-ριστικά της ζωής.
Δεν μπορούν να αντιληφθούν ότι υπάρχουν μονοκύτταροι οργανισμοί που επιτελούν όλες τις λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών.
Θεωρούν τους πολυκύτταρους οργανισμούς ως σύνολα όμοιων κυττάρων
Αντιστέκονται στο γεγονός ότι οι οργανισμοί όπως ο άνθρωπος και τα όργανα όπως το συκώτι, το στομάχι και άλλα αποτελούνται από κύτταρα.
Θεωρούν ότι τα αυγά και οι σπόροι δεν εμφανίζουν ζωή.
Δεν συσχετίζουν την λειτουργία της αναπνοής με την εξασφάλιση της ενέργειας.

Σκοπός

Σκοπός της διδασκαλίας της βιολογίας είναι η απόκτηση ενός ενιαίου συνόλου γνώσεων και δε-ξιοτήτων που θα επιτρέψει στον/στην μαθητή/τρια να διαμορφώσει προσωπική άποψη, να ανα-πτύξει κριτικό πνεύμα, ανεξάρτητη σκέψη και να προσδιορίζει την αιτία πιθανών προβλημάτων αξιολογώντας τα δεδομένα και τις δεξιότητες που θα αποκτήσει για να ερμηνεύει φαινόμενα ή καταστάσεις που αφορούν τον εαυτό του και το περιβάλλον του

Μαθησιακοί γνωστικοί στόχοι

Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει:
Να ανακαλύψουν ότι το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα ζωής.
Να γνωρίσουν τις κατηγορίες στις οποίες ταξινομούμε τα κύτταρα.
Να κατανοήσουν (αφού τους αιτιολογήσουμε) γιατί το κύτταρο έχει μικρό μέγεθος.
Να σχεδιάζουν ζωικά και φυτικά κύτταρα.
Να διακρίνουν και να περιγράφουν τις δομικές και λειτουργικές διαφορές και ομοιότητες μετα-ξύ ζωικών και φυτικών κυττάρων.
Να διακρίνουν τους οργανισμούς σε μονοκύτταρους και πολυκύτταρους.
Να αναγνωρίζουν και να ονομάζουν τα κυριότερα δομικά συστατικά των κυττάρων.
Να κατανοήσουν τον ρόλο του πυρήνα, της πλασματικής μεμβράνης, του κυτταροπλάσματος, των μιτοχονδρίων, των χλωροπλαστών, του χυμοτοπίου και του κυτταρικού τοιχώματος.
Να αντιληφθούν ότι τα οργανίδια δεν είναι επίπεδα ούτε είναι ακίνητα.
Να τους επισημάνουμε ότι δεν έχουν όλα τα κύτταρα πυρήνα, δεν εκτελούν όλα τις ίδιες ακρι-βώς λειτουργίες ούτε έχουν ίδιο σχήμα.
Να συγκρίνουν αυτά που παρατηρούν στο μικροσκόπιο με αυτά που βλέπουν στις προσομοιώ-σεις στον υπολογιστή.
Να κατατάσσουν τους οργανισμούς σε ζώα και φυτά με κριτήριο την ικανότητα να φωτοσυνθέ-τουν.
Να κατανοήσουν (τους βοηθάμε) ότι ορισμένοι οργανισμοί όπως οι αμοιβάδες και τα βακτήρια δεν ανήκουν ούτε στα ζώα ούτε στα φυτά.
Να αντιληφθούν ότι η μελέτη των κυττάρων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση των βιολογικών φαινομένων.

Άλλοι στόχοι

Να εξοικειωθούν με τους κανόνες εργασίας και ασφάλειας στο εργαστήριο Βιολογίας, τα όργα-να και συσκευές του σχολικού εργαστήριο.
Να αναγνωρίσουν την πειραματική διαδικασία ως το μέσο απαντήσεων σε ερωτήματα που ά-πτονται της επιστήμης της Βιολογίας.
Να αναπτύξουν δεξιότητες όπως το να εκτελούν πειράματα, να κάνουν μετρήσεις και να απο-κτήσουν ευχέρεια στις νέες συσκευές και όργανα που θα χρησιμοποιήσουν και ειδικότερα στη χρήση του μικροσκοπίου.
Να υιοθετήσουν αξίες, στάσεις και συμπεριφορές σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο που θα α-φορούν το ενδιαφέρον τους για επιστημονική γνώση και να αναπτύξουν την κριτική σκέψη και στάση τους.
Να μάθουν να συνεργάζονται για να υλοποιούν μια εργασία.
Να εξοικειωθούν με τη χρήση των νέων τεχνολογιών στη διαδικασία της μάθησης.

Οργάνωση διδασκαλίας

Στη διδασκαλία θα χρησιμοποιηθεί:

Λογισμικά – προσομοιώσεις

Οδηγίες διδασκαλίας Βιολογίας της Α΄ τάξης Γυμνασίου για το σχολικό έτος 2022 – 2023.

Η χρήση του υπολογιστή στη διδασκαλία θα βοηθήσει τους μαθητές και τις μαθήτριες να οπτι-κοποιήσουν τον μικρόκοσμο ενώ οι προσομοιώσεις της τρισδιάστατης απεικόνισης του εσωτε-ρικού του κυττάρου θα τους/τις βοηθήσουν να αντιληφθούν καλύτερα την δομή και τα οργανίδια του κυττάρου καθώς επίσης το σχήμα και την κίνηση και το μέγεθος των οργανιδίων του.

Τέστ

Οι διαδραστικές ερωτήσεις-απαντήσεις κάνουν τη συμμετοχή του στην διαδικασία της μάθησης πιο ενεργή, μπορεί να επαναλάβει το τεστ πολλές φορές ακόμη και μετά το μάθημα στο σπίτι του και στόχο έχει «παίζοντας» να φτάσει μόνος του στη γνώση, να μάθει πως να μαθαίνει.

Εργαστηριακές ασκήσεις από τον Εργαστηριακό οδηγό της Βιολογίας:

  • Άσκηση 1: Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων
  • Άσκηση 2: Μικροσκοπική παρατήρηση ζωικών κυττάρων

Σκοπό έχουν να σκέφτεται, να παρατηρεί, να συγκρίνει, να καταλήγει σε σωστά συμπεράσματα ή όχι να ελέγχει, να δέχεται ή να απορρίπτει και τελικά να μυείται στην επιστημονική μέθοδο.

Διάρκεια

Τέσσερις ώρες θεωρία, μία ώρα εργαστήριο (σύμφωνα με το αναλυτικό πρόγραμμα σππουδών) και τέσσερις ώρες κατ’ οίκον εργασία.

Οργάνωση τάξης

Το σενάριο θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα διδασκαλίας ή στο εργαστήριο με υπολογιστή και βιντεοπροβολέα ή με τη χρήση του δια-δραστικού πίνακα. Θα απαντηθούν οι ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου και οι δραστηριότητες από το τετράδιο εργασιών. Οι μαθητές της τάξης θα αποτελούν μία ομάδα.

Στο εργαστήριο θα πραγματοποιηθούν οι ασκήσεις: Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυτ-τάρων και Μικροσκοπική παρατήρηση ζωικών κυττάρων Οι μαθητές θα χωριστούν σε ομάδες που θα εργάζονται με το δικό τους μικροσκόπιο στον δικό τους πάγκο εργασίας υπό την επίβλε-ψη του/της εκπαιδευτικού και θα εστιάσουν τον δείκτη σε κάποιο οργανίδιο του κυττάρου (π.χ. στην πλασματική μεμβράνη, στον πυρήνα, στο κυτταρικό τοίχωμα) στη συνέχεια θα παρουσιά-σουν.
Θα έχει βέβαια προηγηθεί στην τάξη η παρατήρηση κυττάρων στο μικροσκόπιο στον σύνδεσμο: 

Στην κατ’ οίκον εργασία εκτός από την μελέτη της παραγράφου 1.2 Κύτταρο: η μονάδα της ζωής, του σχολικού βιβλίου θα μελετηθεί το υλικό του συνδέσμου: http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-10470 , το ζωικό κύτταρο – υλικό για μεγαλύτερα παιδιά. http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/10471?locale=el , το φυτικό κύτταρο – υλικό για μεγαλύτε-ρα παιδιά.
https://www.youtube.com/watch?v=JRipPz74Ncc (Εισαγωγή στο κύτταρο). https://slideplayer.gr/slide/2631801/ (Καλλιτεχνική αναπαράσταση ανθρώπινου κυττάρου)

Και το εκπαιδευτικό λογισμικό ‘Βιολογία Α΄- Γ΄ Γυμνασίου, (http://www.pi- schools.gr/software/gymnasio/viologia/)

Από το τετράδιο εργασιών θα απαντήσουν στις δραστηριότητες:

1.2: Συσχέτιση δομής και λειτουργίας κυττάρων

1.3: Ο θαυμαστός μικρός κόσμος των κυττάρων και

1.4: Ζωικό και φυτικό κύτταρο

Ανάπτυξη σεναρίου

Κατά τη διδασκαλία της ενότητας «Κύτταρο: η μονάδα της ζωής», έννοια που έχει διδαχθεί στο δημοτικό, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι παρανοήσεις των μαθητών και οι διαφορετι-κές απόψεις που έχουν για το κύτταρο .

– Αμφισβητούν ότι όλοι οι οργανισμοί , όπως και οι ίδιοι, αποτελούνται από κύτταρα

– Θεωρούν ότι τα ευκαρυωτικά κύτταρα είναι μόνο ζωικά .

– Θεωρούν ότι όλα τα κύτταρα είναι ίδια.

– Πιστεύουν ότι οι μονοκύτταροι οργανισμοί είναι μόνο ευκαρυωτικοί.

– Θεωρούν ότι τα κύτταρα δεν επικοινωνούν με το περιβάλλον

– Θεωρούν ότι τα κύτταρα δε συνεργάζονται.

– Αντιλαμβάνονται ότι οι πολυκύτταροι οργανισμοί είναι σύνολα όμοιων κυττάρων.

– Συγχέουν τις έννοιες μονοκύτταρος και πολυκύτταρος οργανισμός.

– Θεωρούν ότι το κύτταρο αποτελεί ένα είδος οργανισμού μέσα σε έναν άλλο οργανισμό.

– Διατυπώνουν απόψεις όπως ……………….

– Ταυτίζουν τα κύτταρα μόνο με συγκεκριμένα κύτταρα, όπως του αίματος.

– Ταυτίζουν τον πυρήνα του κυττάρου με τον πυρήνα του ατόμου και θεωρούν ότι μέσα του πρωτόνια και νετρόνια.

Συζητάμε με τους μαθητές για τον όρο οργανισμός και τις γνώσεις τους για τη δομική του μονά-δα που είναι το κύτταρο, ώστε να αντιληφθούν ότι η μελέτη των κυττάρων είναι απαραίτητη για την κατανόηση των βιολογικών φαινομένων. Με τη βοήθεια του κατάλληλου εποπτικού υλικού παρουσιάζουμε στους μαθητές τη δομή του ευκαρυωτικού κυττάρου, φυτικού και ζωικού, και τους βοηθάμε να εντοπίσουν τα σημαντικότερα κυτταρικά οργανίδια και να τα αντιστοιχίσουν με τις λειτουργίες που επιτελούν. Αναφερόμαστε στην ύπαρξη μονοκύτταρων και πολυκύτταρων οργανισμών, παραθέτοντας χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ζητάμε από τους μαθητές να ζω-γραφίσουν ή να κατασκευάσουν με πηλό, το ζωικό και το φυτικό κύτταρο.

Αφορά στις διδακτικές προσεγγίσεις που θα εφαρμόσετε, τις δυσκολίες των μαθητών, τις εκ-παιδευτικές δραστηριότητες των μαθητών, τις ενέργειες του εκπαιδευτικού σε σχέση με τις ενέργειες των μαθητών και τους διδακτικούς στόχους.

Περιγραφή διδακτικών και μαθησιακών δραστηριοτήτων
Φύλλα Εργασίας

1η και 2η Διδακτική ώρα

Δραστηριότητα ανάκλησης γνώσης: Συζητάμε με τους μαθητές για τον όρο οργανισμός και τις γνώσεις τους για τη δομική του μονάδα που είναι το κύτταρο και ταυτόχρονα εντοπίζουμε τις παρανοήσεις τους ώστε να τις διορθώσουμε στη συνέχεια. Στεκόμαστε στη φράση ότι το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής και αναφερόμαστε εκτενώς στο τι σημαίνει δομική (π.χ. τουβλάκι – τοίχος – δωμάτιο – σπίτι, κύτταρο – ιστός – όργανο – οργανισμός) και τι σημαίνει λειτουργική (όλες οι λειτουργίες του οργανισμού π.χ. βιοχημικές γενετικές κ.τ.λ. πραγ-ματοποιούνται μέσα στα κύτταρα) μονάδα της ζωής. Στη συνέχεια ρωτάμε για το μέγεθος του κυττάρου (από 0,1μm π.χ. βακτήρια έως μερικά εκατοστόμετρα π.χ. τα αυγά των πτηνών) και εξηγούμε για πιο λόγο το μέγεθος του κυττάρου πρέπει να είναι σχετικά μικρό (π.χ. η ανταλλαγή ουσιών από και προς το περιβάλλον τους γίνεται μέσω της πλασματικής μεμβράνης άρα όσο με-γαλύτερη είναι η επιφάνειά της τόσο μεγαλύτερη είναι και η δυνατότητα ανταλλαγής μηνυμάτων, ενώ ο όγκος των κυττάρων πρέπει να είναι σχετικά μικρός ώστε να μπορούν να μεταβιβάζονται έγκαιρα οι ουσίες-μηνύματα με τις οποίες επικοινωνεί το κύτταρο με το περιβάλλον του). http://www.pi-schools.gr/software/gymnasio/viologia/ (μέγεθος του κυττάρου).

Παρουσιάζουμε τα: https://learn.genetics.utah.edu/content/cells/scale/ (Μέγεθος κυττάρου/οργανιδίων). https://www.youtube.com/watch?v=mv6Ehv06mXY (Η αμοιβάδα τρώει το Paramecium, κίνηση)

Να τονίσουμε επίσης, ότι το κύτταρο ως οργανισμός διαθέτει την ικανότητα να ζει ακόμη και χωρίς την ύπαρξη άλλων κυττάρων. Η ιδιότητα αυτή προϋποθέτει της ύπαρξης μιας μεταβολικής μηχανής που μπορεί να αντλήσει ενέργεια από το περιβάλλον και να τη χρησιμοποιήσει στις ου-σιώδεις βιοχημικές κ.ά. διεργασίες του.

Εισάγουμε την έννοια του ευκαρυωτικού και προκαρυωτικού κυττάρου και αναφερόμαστε στο τυπικό γενικά κύτταρο τονίζοντας ότι δεν είναι ίδια μεταξύ τους όλα τα κύτταρα του ίδιου οργα-νισμού, δεν έχουν το ίδιο σχήμα, δεν εκτελούν όλα τις ίδιες λειτουργίες ούτε έχουν τις ίδιες ανά-γκες (νευρικό, επιθηλιακό, μυϊκό) και αναφερόμαστε στα είδη κυττάρων.

Παρουσιάζουμε την παρακάτω εικόνα για να εντοπίσουν τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ των κυττάρων ώστε να κατανοήσουν το τυπικό ευκαρυωτικό και προκαρυωτικό κύτταρο χωρίς όμως ιδιαίτερες αναφορές στα οργανίδια.

3η και 4η Διδακτική ώρα

(Δομή - οργανίδια του κυττάρου)

Ανάκληση γνώσεων: Δείχνουμε την εικόνα από το σχολικό βιβλίο της ΣΤ΄ τάξης του Δημοτικού και συζητάμε εκτενώς για τα οργανίδια του κυττάρου.

Στη συνέχεια παρουσιάζουμε το φυτικό και ζωικό κύτταρο. Μπορεί να βοηθήσουν οι παρακάτω σύνδεσμοι:

  1. http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/10480
  2. http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/10479

Από την παρακάτω εικόνα και παρουσιάζουμε τις ομοιότητες και διαφορές τονίζοντας ότι τα κύτταρα είναι τυπικά κύτταρα. Μην ξεχάσουμε να αναφέρουμε ότι δεν έχουν όλα τα κύτταρα πυρήνα. Επίσης θα πρέπει να αναφερθούμε και στον ρόλο του λυσοσώματος.

Αναφερόμαστε ξανά αλλά εκτενώς πλέον στις ομοιότητες και διαφορές των προκαρυωτικών και ευκαρυωτικών κυττάρων αλλά και εντοπισμό των οργανιδίων τους.

Καλό είναι να παρουσιαστούν τα παρακάτω:

Μπορείτε να ελέγξετε τις γνώσεις που αποκτήθηκαν με τα:

Τέλος θα γίνει ο έλεγχος των κατ’ οίκον εργασιών:

1.2: Συσχέτιση δομής και λειτουργίας κυττάρων

1.3: Ο θαυμαστός μικρός κόσμος των κυττάρων και

1.4: Ζωικό και φυτικό κύτταρο

5η Διδακτική ώρα

(εργαστήριο)

Αξιολόγηση μαθητών 

Η αξιολόγηση των μαθητών γίνεται μέσω αυτοαξιολόγησής του είτε μέσα από τις δραστη-ριότητες του λογισμικού είτε μέσα από τα φύλλα εργασίας που τους δίνονται.

Αξιολόγηση σεναρίου:

Σχόλια από την εφαρμογή στην τάξη
Τα μαθησιακά αντικείμενα μπορούν να αξιολογηθούν από τους μαθητές με το εργαλείο αξιολόγησης Μαθησιακών Αντικειμένων: προσαρμοσμένο LOES-S (υλικό αναφοράς).
Τα μαθησιακά αντικείμενα μπορούν να αξιολογηθούν από εκπαιδευτικούς με το εργαλείο αξιολόγησης μαθησιακών αντικειμένων από εκπαιδευτικούς (υλικό αναφοράς).
Το σενάριο μπορεί να αξιολογηθεί από μαθητές ως προς τη δομή και τη λειτουργικότητα του.
Το σενάριο μπορεί να αξιολογηθεί από εκπαιδευτικούς με την αξιοποίηση της σχάρας αξιολόγησης εκπαιδευτικού σεναρίου που παρουσιάζεται στο υλικό αναφοράς της ενότη-τας 7.5 του πρόσθετου υλικού.

Επεκτασιμότητα σεναρίου

Μπορεί να επεκταθεί και στην ύλη της Βιολογίας Γ γυμνασίου, στην ενότητα «Κύτταρο : η μο-νάδα της ζωής» που αναφέρεται πιο αναλυτικά στο κύτταρο.

Βιβλιογραφία

Βιολογία Α΄ Γυμνασίου βιβλίο εκπαιδευτικού των Ε. Μαυρικάκη, Μ. Γκούβρα, Α. Καμπούρη, Ο.Ε.Δ.Β., ΑΘΗΝΑ

Βιολογία Γ΄ Γυμνασίου βιβλίο εκπαιδευτικού των Ε. Μαυρικάκη, Μ. Γκούβρα, Α. Καμπούρη, Ο.Ε.Δ.Β., ΑΘΗΝΑ

Οδηγίες διδασκαλίας Βιολογίας της Α΄ τάξης Γυμνασίου για το σχολικό έτος 2022 – 2023.

Οδηγίες για τους/τις μαθητές/τριες

Το εκπαιδευτικό λογισμικό ‘Βιολογία Α΄- Γ΄ Γυμνασίου, (http://www.pi-schools.gr/software/gymnasio/viologia/)

Όταν κάνετε κλικ στον παραπάνω σύνδεσμο εμφανίζεται η εικόνα.

Ακολουθείτε τις οδηγίες.

Ο κέρσορας στη λέξη κύτταρο εμφανίζει το φυτικό και ζωικό κύτταρο.

Κλικ στη λέξη κύτταρο → Μονοκύτταροι οργανισμοί

Κλικ στο επόμενο (το μαύρο κάτω δεξιά βελάκι θα γίνει πράσινο) → Πολυκύτταροι οργανι-σμοί

Κλικ στο επόμενο και ξανά Κλικ στο επόμενο για να προσπεράσουμε τα είδη ιστών.

Κλικ στο επόμενο → Είδη κυττάρων

Κλικ στο επόμενο → Φωτογραφίες κυττάρων από το μικροσκόπιο

Κλικ στο επόμενο → Μέγεθος κυττάρων

Κλικ στο επόμενο → Το εσωτερικό του κυττάρου

Skip to content