και Φάρμακα
[
Ασθένειες - Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρωπίνου σώματος. Παρουσίαση animation - προσομοιώσεων και φωτόδεντρου.
]
Γυμνάσιο-Λύκειο. Το εκπαιδευτικό σενάριο με κατάλληλες προσαρμογές μπορεί να εφαρμοστεί και στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Εισαγωγή στις έννοιες της ομοιόστασης, της ασθένειας και την λειτουργία των αμυντικών μηχανισμών και η χρησιμότητά τους.
Δημιουργός
Ζάρας Αθανάσιος
Προαπαιτούμενες γνώσεις
Η προαπαιτούμενη γνώση για την οικοδόμηση της νέας αφορά τις έννοιες της ασθένειας και της «συμβολής» των μικροοργανισμών αλλά και την επίδραση του γενετικού υλικού στην παρουσία κάποιων ασθενειών.
Συσχέτιση και συμβατότητα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα
Το σενάριο συμβαδίζει με τους στόχους που παρουσιάζονται στο Κεφάλαιο 4 του σχολικού βιβλίου της Βιολογίας της Β γυμνασίου και τις αντίστοιχες διδακτικές ενότητες στο δημοτικό αλλά και στις τάξεις του λυκείου.
Πιθανές δυσκολίες, παρανόησεις
Δεν υπάρχουν δυσκολίες στην υλοποίηση του διδακτικού σεναρίου.
Πρωταρχικός σκοπός του εκπαιδευτικού σεναρίου «Ασθένειες, Ιατρική και Φάρμακα» αποτελεί η οικοδόμηση της γνώσης για την παρουσία των ασθενειών, την δράση των εξωτερικών και των εσωτερικών (γενικών και ειδικών) αμυντικών μηχανισμών του ανθρωπίνου σώματος, την φαρμακευτική υποβοήθηση και τον τρόπο δράσης των φαρμάκων. Τέλος, στοχεύεται η διάκριση αλλά και η συσχέτιση των ασθενειών και των τρόπων – μηχανισμών αντιμετώπισής τους, καθώς και η αναγνώριση της συμβολής του εκάστοτε μηχανισμού στη διατήρηση της υγείας του ανθρώπινου οργανισμού.
Μαθησιακοί γνωστικοί στόχοι
Αναμενόμενο αποτέλεσμα του εκπαιδευτικού σεναρίου είναι οι μαθητές να:
- Αντιλαμβάνονται την έννοια της ασθένειας και την συσχέτισή της με την έννοια της ομοιόστασης.
- Κατανομάζουν τους αμυντικούς μηχανισμούς του ανθρώπου.
- Περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο το δέρμα, το σάλιο, ο ιδρώτας και οι βλεννογόνοι συμβάλλουν στην προστασία του οργανισμού από παθογόνους μικροοργανισμούς.
- Περιγράφουν, συνοπτικά, τη φαγοκυττάρωση κατόπιν αναγνώρισής της ως αμυντικό μηχανισμό.
- Ονομάζουν τα βασικά είδη κυττάρων και κυτταρικών προϊόντων που συμμετέχουν στην ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού και αναγνωρίοζυν τον ρόλο των κυττάρων αυτών στη ανοσολογική αντίδραση.
- Ορίζουν τις έννοιες του αντιγόνου και του αντισώματος.
- Ορίζουν την ανοσία περιγράφοντας, συνοπτικά, την ενεργοποίηση του ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος για την αντιμετώπιση μικροβιακών εισβολέων.
- Εξηγούν τη χρησιμότητα των εμβολίων και των ορών στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση των ασθενειών.
- Κατανοούν τον γενικό τρόπο λειτουργίας των φαρμάκων και να αντιλαμβάνονται τον τρόπο εξειδίκευσης της δράσης αυτών.
Άλλοι στόχοι
Οι μαθητές αναμένεται :
- Να ενισχύσουν τα κίνητρα μάθησής τους μέσω της ενασχόλησης με ψηφιακά μαθησιακά αντικείμενα και την ενεργό συμμετοχή τους στην μαθησιακή διαδικασία.
- Να κατανοούν την αξία των προσομοιώσεων για τις περιπτώσεις που πραγματικά πειράματα είναι σχεδόν αδύνατα από άποψης χρόνου (γεωλογικός χρόνος)
- Να αναπτύξουν το αίσθημα της ομάδας και να μάθουν να εργάζονται μέσα από αυτές.
Οργάνωση διδασκαλίας
Προτεινόμενο διδακτικό μοντέλο είναι η διερευνητική και η εποικοδομητική μάθηση. Υλοποιείται με την αρχική παρατήρηση με ταυτόχρονη διατύπωση μίας υπόθεσης και τον έλεγχο αυτών μέσω των προσομοιώσεων. Με τελικό σημείο την επίλυση προβλημάτων.
Ο εκπαιδευτικός παρέχει μόνο βοήθεια στον χειρισμό ή την διευκρίνιση των εικόνων των προσομοιώσεων όταν αυτές δεν είναι επαρκώς ευκρινείς από τον μαθητή σε σημεία που απαιτείται.
Χρησιμοποιούνται τα μαθησιακά αντικείμενα από το φωτόδεντρο :
- «ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/ lor/r/8521/5727?locale=el.
- «ΕΙΣΟΔΟΣ ΜΙΚΡΟΒΙΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ» στον σύνδεσμο http://photodentro. edu.gr/lor/r/8521/4886?locale=el.
- «ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu. gr/lor/r/8521/3108?locale=el.
- «ΜΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΜΥΝΑ: ΦΛΕΓΜΟΝΗ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/ r/8521/5626?locale=el.
- «ΘΡΕΨΗ ΣΕ ΜΟΝΟΚΥΤΤΑΡΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5128?locale=el.
- «ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/ 8521/7414
- «ΕΜΒΟΛΙΑ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/ 8521/3106?locale=el.
- «ΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ – ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΜΑΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ;» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4883?locale=el.
Και τα λήμματα από το βικιλεξικό και την Wikipedia (αγγλική γλώσσα)
- ορός https://el.wiktionary.org/wiki/ορός,
- για τον ορό https://en.wikipedia.org/wiki/Antiserum και
- για την παθητική ανοσία https://en.wikipedia.org/wiki/Passive_immunity
- φάρμακον https://el.wiktionary.org/wiki/φάρμακον
- Ιατρική γενετική https://el.wikipedia.org/wiki/Ιατρική_γενετική
- Εξατομικευμένη ιατρική https://en.wikipedia.org/wiki/Personalized_medicine
Διάρκεια
Εκτιμώμενη διάρκεια διδακτικού σεναρίου κατά προσέγγιση τρεις/τέσσερεις διδακτικές ώρες.
Ανάπτυξη σεναρίου
Φύλλα Εργασίας
1η διδακτική ώρα
Δραστηριότητες ανάκλησης γνώσης
(Δ1) – Ορισμός Ασθένειας – Τρόποι μετάδοσης ασθενειών.
Δίνοντας τον ορισμό της ασθένειας – συσχετίζοντάς την με την έννοια της ομοιόστασης, ανακαλύπτουν οι μαθητές, μέσα από απαρίθμηση διαφόρων ασθενειών, τις αιτίες για την παρουσία μίας ασθένειας. Στην συνέχεια, μέσα από το φωτόδεντρο και το μαθησιακό αντικείμενο «ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5727?locale=el καλούνται οι μαθητές να θυμηθούν τρόπους με τους οποίους μεταδίδονται οι ασθένειες και να τους καταγράψουν. Στην συνέχεια καλούνται να καταγράψουν τον τρόπο με τον οποίο θα επιφέρουν βλάβη στον οργανισμό, βλάπτοντας κάποιο συγκεκριμένο όργανο ή σύστημα οργάνων.
(Δ2) – Τρόποι εισόδου ή μη κάποιου μικροοργανισμού και πρόκλησης ασθένειας.
Συμπληρωματικά, μέσω των μαθησιακών αντικείμενων «ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5727?locale=el και «ΕΙΣΟΔΟΣ ΜΙΚΡΟΒΙΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ» στον σύνδεσμο http://photodentro. edu.gr/lor/r/8521/4886?locale=el καλούνται οι μαθητές υποθέσουν και να πιστοποιήσουν τις υποθέσεις τους για τις εισόδους από τις οποίες θα μπορούσε να εισέρθει ένας μικροοργανισμός μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό.
2η διδακτική ώρα
Γενική αντιμετώπιση
(Δ3) – Τρόποι αποτροπής-εξωτερικοί μηχανισμοί άμυνας.
Σε επόμενη φάση οι μαθητές καλούνται να υποθέσουν και να πιστοποιήσουν μέσω του μαθησιακού αντικείμενου «ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3108?locale=el, για τους τρόπους που ο οργανισμός μπορεί να αποτρέψει την είσοδο σε αυτόν μικροοργανισμών. Γίνεται αναφορά σε δέρμα και εκκρίσεις όπως βλέννα, ιδρώτας κ.α. Τέλος του ζητείτε να περιγράψουν τον τρόπο με το οποίο γίνεται αυτή η αποτροπή της εισόδου.
(Δ4) – Τρόποι αντιμετώπισης – γενικοί εσωτερικοί μηχανισμοί άμυνας.
Στην συνέχεια τους ζητείται να εκφέρουν την άποψή τους αν οι μηχανισμοί αποτροπής είναι τελείως αποτελεσματική ή όχι. Στην περίπτωση που είναι και η πιο πιθανή που απαντήσουν θετικά τους ζητείται να υποθέσουν και να περιγράψουν πώς μπορεί να γίνει αυτή η είσοδος και ποια πιστεύουν ότι είναι η αντιμετώπιση των από πλευράς του οργανισμού. Προτρέπονται να χρησιμοποιήσουν τα μαθησιακά αντικείμενα «ΜΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΜΥΝΑ: ΦΛΕΓΜΟΝΗ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/ r/8521/5626?locale=el και «ΘΡΕΨΗ ΣΕ ΜΟΝΟΚΥΤΤΑΡΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5128?locale=el και να περιγράψουν τους εσωτερικούς μηχανισμούς της φαγοκυττάρωσης και της φλεγμονής.
3η διδακτική ώρα
Εξειδικευμένη αντιμετώπιση
(Δ5) – Τρόποι αποτροπής ειδικοί εσωτερικοί μηχανισμοί άμυνας.
Μετά την ανάλυση των μη εξειδικευμένων μηχανισμών άμυνας ανακοινώνεται στους μαθητές ότι υπάρχει και ένας άλλος τρόπος αντιμετώπισης των μικροοργανισμών από τον οργανισμό μας, πιο εξειδικευμένος που ονομάζονται ειδικοί εσωτερικοί μηχανισμοί άμυνας. Προτρέπονται να μελετήσουν το μαθησιακό αντικείμενο «ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/7414 εξηγώντας, μέσα από μία περιγραφή του μηχανισμού αυτού την σπουδαιότητά του.
(Δ6) – Τεχνολογική χρησιμότητα ειδικών αμυντικών μηχανισμών – Εμβόλια – τρόπος παραγωγής – χρησιμότητα – Οροί.
Στην συνέχεια οι μαθητές καλούνται να αναρωτηθούν και να συνδυάσουν τις μέχρι τώρα γνώσεις τους για τους παθογόνους οργανισμούς και τους ειδικούς μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού. Προτρέπονται να βρουν και να προτείνουν τρόπους «τεχνητής» ενεργοποίησης και χρησιμοποίησης των αμυντικών μηχανισμών αυτών καθώς τρόπους χρησιμοποίησης των αποτελεσμάτων τους (αντισώματα). Τέλος οι μαθητές χρησιμοποιώντας τα αντικείμενα «ΕΜΒΟΛΙΑ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3106?locale=el και «ΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ – ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΜΑΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ;» στον σύνδεσμο http://photodentro.edu.gr/lor/r/ 8521/4883?locale=el καλούνται να περιγράψουν τον τρόπο παραγωγής των εμβολίων την χρησιμότητά τους και την αναγκαιότητα του εμβολιασμού. Επιπλέον κάνοντας χρήση του βικιλεξικού στο λήμμα ορός (https://el.wiktionary.org/wiki/ορός), και στην wikipedia στα λήμματα για τον ορό (https://en.wikipedia.org/wiki/Antiserum) και για την παθητική ανοσία (https://en.wikipedia.org/wiki/Passive_immunity) και συνδυάζοντας τις πρότερες γνώσεις καλούνται να εξάγουν συμπεράσματα για την δημιουργία και την χρησιμότητα του ορού στην άμυνα ενός οργανισμού.
4η διδακτική ώρα
Συνδυασμός Γνώσεων
(Δ7) – Φάρμακα – εξειδικευμένα – έξυπνα φάρμακα.
Στην συνέχεια οι μαθητές καλούνται να αναρωτηθούν και να συνδυάσουν τις μέχρι τώρα γνώσεις τους για τον τρόπο δράσης των αιτιών που οδηγούν σε ασθένεια αλλά και τον λειτουργίας των αμυντικών μηχανισμών του οργανισμού για κάποιες από τις ασθένειες αυτές. Έπειτα τους δίνεται προς διερεύνηση ο όρος φάρμακο από την ιστοσελίδα https://el.wiktionary.org/wiki/φάρμακον. Στο σημείο αυτό θα επισημανθεί ο παρόμοιος τρόπος λειτουργίας – αναστολής του παράγοντα που οδηγεί στην ασθένεια, μέσω εξωτερικής βοήθειας (φαρμακευτικής αγωγής). Αλλά και η γενικότητα του τρόπου αντιμετώπισης μέσω της χρήσης συμβατικών φαρμάκων. Έτσι, με παράδειγμα τους εσωτερικούς – ειδικούς μηχανισμούς θα οδηγηθεί ο μαθητής στην δυνατότητα των ειδικών – εξειδικευμένων φαρμάκων, με προτροπή για περαιτέρω διερεύνηση του θέματος μέσω των ιστοσελίδων
Συνοπτικό περίγραμμα διδακτικής διαδικασίας
| α/α | Τίτλος δραστηριότητας | Φύλλο/α εργασίας ανά δραστηριότητα | Διάρκεια (λεπτά) | Διδακτική τεχνική |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ανάκληση γνώσεων – Αιτίες που οδηγούν στην ασθένεια - Τρόποι μετάδοσης ασθενειών. | Δ1 | 10 | Εργασία με μαθησιακά αντικείμενα από φωτόδεντρο |
| 2 | Σύνταξη υπόθεσης για τους τρόπους εισόδου ή/και μη κάποιου μικροοργανισμού και πρόκλησης ασθένειας στον οργανισμό. | Δ2 | 20-25 | Εργασία με μαθησιακά αντικείμενα από φωτόδεντρο |
| 3 | Τρόποι αποτροπής - εξωτερικοί μηχανισμοί άμυνας. | Δ3 | 25 | Εργασία με μαθησιακά αντικείμενα από φωτόδεντρο |
| 4 | Τρόποι αντιμετώπισης - γενικοί εσωτερικοί μηχανισμοί άμυνας. | Δ4 | 20 | Εργασία με μαθησιακά αντικείμενα από φωτόδεντρο |
| 5 | Τρόποι αποτροπής ειδικοί εσωτερικοί μηχανισμοί άμυνας | Δ5 | 15-20 | Εργασία με μαθησιακά αντικείμενα από φωτόδεντρο |
| 6 | Εμβόλια – τρόπος παραγωγής – χρησιμότητα | Δ6 | 35-40 | Εργασία με μαθησιακά αντικείμενα από φωτόδεντρο – βικιλεξικό. |
| 7 | Φάρμακα – εξειδικευμένα φάρμακα | Δ7 | 35-40 | Εργασία με μαθησιακά αντικείμενα από φωτόδεντρο – βικιπαίδια – βικιλεξικό. |
Αξιολόγηση μαθητών
Η αξιολόγηση των μαθητών γίνεται μέσω αυτοαξιολόγησής είτε μέσα από τις δραστηριότητες του λογισμικού, είτε μέσα από τα φύλλα εργασίας που τους δίνονται.
Αξιολόγηση σεναρίου:
Τα μαθησιακά αντικείμενα μπορούν να αξιολογηθούν από τους μαθητές με το εργαλείο αξιολόγησης Μαθησιακών Αντικειμένων: προσαρμοσμένο LOES-S (υλικό αναφοράς).
Τα μαθησιακά αντικείμενα μπορούν να αξιολογηθούν από εκπαιδευτικούς με το εργαλείο αξιολόγησης μαθησιακών αντικειμένων από εκπαιδευτικούς (υλικό αναφοράς).
Το σενάριο μπορεί να αξιολογηθεί από μαθητές ως προς τη δομή και τη λειτουργικότητα του.
Το σενάριο μπορεί να αξιολογηθεί από εκπαιδευτικούς με την αξιοποίηση της σχάρας αξιολόγησης εκπαιδευτικού σεναρίου που παρουσιάζεται στο υλικό αναφοράς της ενότητας 7.5 του πρόσθετου υλικού.
Για επιπλέον πληροφορίες ή τυχόν διευκρινίσεις, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί με την ομάδα έργου BioSTEM μέσω της φόρμας επικοινωνίας είτε μέσω email.
Επεκτασιμότητα σεναρίου
Μπορεί να επεκταθεί και στην ύλη της Α Λυκείου που αναφέρεται για τα συστήματα οργάνων και πως αυτά μπορούν αν προσβληθούν ή να αποτρέψουν την πρόκληση ασθένειας, αλλά και στην Β Λυκείου που γίνεται αναφορά σε πρωτεϊνοσυνθέσεις – αντισώματα, αλλά και στην Γ Λυκείου (γενικής παιδείας) που αναφέρεται στον άνθρωπο και την υγεία, με κατάλληλες πάντα τροποποιήσεις και επεκτάσεις.
Βιβλιογραφία
Anderson, L. W. & Krathwohl, D. R. (Eds.) (2001). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. MA: Allyn & Bacon.
Churches, Α. (2015). Bloom’s digital taxonomy. Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2019 από http://burtonslifelearning.pbworks.com/f/BloomDigitalTaxonomy2001.pdf
Krathwohl, D. R. (2002). A Revision of Bloom’s Taxonomy: An Overview. Theory into practice, 41(4), 212-218
Φύλλο εργασίας- Ασθένειες, Ιατρική και Φάρμακα
1ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - Δραστηριότητες ανάκλησης γνώσης
Τάξη: …………………………….
Τμήμα: ………………………….
Ημερομηνία: ………………..
Ονοματεπώνυμο: ……………………………………….
Δ1
Λέγοντας «ασθένεια» στην βιολογία εννοούμε τις καταστάσεις εκείνες όπου ένας οργανισμός «ξεφεύγει» της ισορροπίας του (ομοιόσταση) και δεν «λειτουργεί και τόσο σωστά. Μπορείς να σκεφτείς και να καταγράψεις αιτίες που μπορούν να οδηγήσουν έναν οργανισμό στο να χάσει την ομοιόστασή του, να ασθενήσει δηλαδή; Αρκεί να σκεφτείς διαφόρων ειδών ασθένειες και η απάντηση είναι αυτή!
Μετά την παραπάνω διερεύνηση προφανώς θα κατέληξες ότι οι αιτίες για την παρουσία μίας ασθένειας είναι οι ακόλουθοι:
- Περιβαλλοντικοί.
- Μικροβιακοί.
- Λόγω κληρονομικότητας – γονιδιακοί.
- Ψυχολογικοί
Αφού διακρίναμε παραπάνω τις αιτίες παράγοντες οι οποίοι μπορούν να οδηγήσουν σε ασθένεια έναν οργανισμό, ας διερευνήσουμε τους τρόπους μετάδοσής τους και ας εξετάσουμε συνοπτικά, εστιάζοντας στον μικροβιακό παράγοντα, πώς κάποιες ομάδες οργανισμών (βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα) ή ιοί μπορούν να προκαλέσουν ασθένεια σε έναν οργανισμό.
Χρησιμοποιώντας τo ψηφιακό μαθησιακό αντικείμενο Τρόποι μετάδοσης ασθενειών θυμήσου τους τρόπους μετάδοσης των διαφόρων ασθενειών. Στην συνέχεια να αναφέρεις ένα παράδειγμα για κάθε έναν τρόπο από τους τρόπους μετάδοσης.
Ποιοι είναι οι τρόποι που οι παθογόνοι μικροοργανισμοί μπορούν να επιφέρουν ασθένεια σε έναν οργανισμό; Το μαθησιακό αντικείμενο Τρόποι μετάδοσης ασθενειών θα σου δώσει κάποια βοήθεια με την οποία θα μπορέσεις να απαντήσεις στο παραπάνω ερώτημα.
Δ2
Τέλος θα μπορούσες να σκεφτείς, να υποθέσεις και να καταγράψεις τρόπους με τους οποίους ένας μικροοργανισμός θα μπορούσε να εισέρθει και να προσβάλει έναν οργανισμό, εισερχόμενος ή όχι μέσα σε αυτόν;
Έλεγξε τις παραπάνω υποθέσεις σου μελετώντας τα αντικείμενα Είσοδος μικροβίων στον οργανισμό και Τρόποι μετάδοσης ασθενειών. Συμφωνούν οι υποθέσεις σου με τις πληροφορίες που πήρες από τα αντικείμενα αυτά;
2ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - Εξωτερικοί και γενικοί εσωτερικοί αμυντικοί μηχανισμοί.
Δ3
Αφού αναγνωρίσατε τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να εισέλθει ένας μικροοργανισμός, μπορείτε να υποθέσετε τρόπους αποτροπής αυτής της «εισβολής»;
Ο οργανισμός έχει μηχανισμούς που αποτρέπουν σε έναν βαθμό την είσοδο μικροοργανισμών στο εσωτερικό του. Μελετήστε το μαθησιακό αντικείμενο Εξωτερικοί μηχανισμοί άμυνας για να πληροφορηθείτε κάποιους τρόπους με τους οποίους ο οργανισμός αποτρέπει την είσοδο μικροοργανισμών στο εσωτερικό του. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μόλις πήρατε περιγράψτε πως ο οργανισμός αποτρέπει την είσοδο στο εσωτερικό του στους μικροοργανισμούς.
Έρχεται σε συμφωνία η παραπάνω απάντηση με την αρχική σου υπόθεση; Αν όχι γιατί;
Τους μηχανισμούς αυτούς τους ονομάζουμε εξωτερικούς μηχανισμούς άμυνας. Μπορείς να αιτιολογήσεις, με βάση την λειτουργία τους γιατί έχουν αυτό το όνομα;
Δ4
Παρά την παρουσία όμως των μηχανισμών αποτροπής (εξωτερικοί αμυντικοί μηχανισμοί) πολλές φορές τα μικρόβια εισέρχονται στον οργανισμό. Μπορείς να υποθέσετε τρόπους που ένα μικρόβιο μπορεί τελικά να ξεπεράσει τους εξωτερικούς αμυντικούς μηχανισμούς και να εισέλθει στον οργανισμό;
Από την στιγμή που θα εισέλθει στο εσωτερικό του οργανισμού κάποιο μικρόβιο, αυτός ενεργοποιεί ένα σύνολο άλλων μηχανισμών που λέγονται γενικοί εσωτερικοί μηχανισμοί με σκοπό την καταπολέμηση του μικροβίου που εισήρθε. Αυτοί οι μηχανισμοί είναι η φλεγμονή, ο πυρετός, η φαγοκυττάρωση από τα λευκά αιμοσφαίρια και οι αντιμικροβιακές ουσίες στο πλάσμα του αίματος. Χρησιμοποιώντας τα μαθησιακά αντικείμενα Μη ειδική άμυνα: Φλεγμονή και Θρέψη σε μονοκύτταρους οργανισμούς μπορείς να περιγράψεις την διαδικασία την φαγοκυττάρωσης και της φλεγμονής και πώς αυτές προστατεύουν τον οργανισμό από τους παθογόνους μικροοργανισμούς;
Τους μηχανισμούς αυτούς τους ονομάζουμε γενικούς εσωτερικούς μηχανισμούς άμυνας. Μπορείς να αιτιολογήσεις, με βάση την λειτουργία τους γιατί έχουν αυτό το όνομα;
3ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - Ειδικοί εσωτερικοί αμυντικοί μηχανισμοί.
Δ5
Παρόλη την παρουσία και δράση των γενικών εσωτερικών μηχανισμών άμυνας, ο οργανισμός ενεργοποιεί και ένα άλλους μηχανισμούς άμυνας που λέγονται ειδικοί εσωτερικοί μηχανισμού άμυνας. Μελετήστε το παρακάτω μαθησιακό αντικείμενο Μηχανισμοί ειδικής άμυνας και δώστε μία εξήγηση της σπουδαιότητας αυτών των μηχανισμών άμυνας του οργανισμού.
Τους μηχανισμούς αυτούς τους ονομάζουμε ειδικούς εσωτερικούς μηχανισμούς άμυνας, όπως προαναφέρθηκε. Μπορείς να αιτιολογήσεις, με βάση την λειτουργία τους γιατί έχουν αυτό το όνομα;
Αυτοί στηρίζονται σε πρωτεΐνες που ονομάζονται αντισώματα και δημιουργούνται από την παρουσία του οργανισμού που εισήλθε στον οργανισμό ή από παράγωγα του μεταβολισμού του (τοξίνες), τα αντιγόνα. Για το κάθε αντιγόνο δημιουργείται το κατάλληλο αντίσωμα το οποίο καθώς ενώνεται με το αντιγόνο που ήταν η αιτία της παραγωγής του, το αδρανοποιεί και το καθιστά ανίκανο να προξενήσει «κακό» στον οργανισμό. Ταυτόχρονα παράγονται κύτταρα τα οποία έχουν καταγράψει σε μία «βιβλιοθήκη» το πιο αντίσωμα αντιστοιχεί σε κάθε αντιγόνο. Έτσι σε επόμενη προσβολή του οργανισμού από το ίδιο αντίσωμα ο οργανισμός φτιάχνει γρήγορα τα κατάλληλα αντισώματα με αποτέλεσμα την γρήγορη αντιμετώπιση του εισερχόμενου μικροβίου.
Δ6
Οι μηχανισμοί αυτοί είναι εξαιρετικά χρήσιμοι για την υγεία των οργανισμών. Και από την πλευρά της αποτελεσματικότητας – εξειδίκευσης αλλά και από την πλευρά της ύπαρξης «μνήμης» για μία πιθανή μελλοντική έκθεση στον ίδιο παράγοντα που θα οδηγήσει σε ασθένεια. Μπορείτε να σκεφτείτε κάποιους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαμε από θεωρητικής, τεχνικής και τεχνολογικής άποψης να χρησιμοποιήσουμε – εκμεταλλευτούμε αυτές τις ιδιότητες των ειδικών αμυντικών μηχανισμών; Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; Γράψτε τις υποθέσεις σας για το πώς μπορεί οι παραπάνω ιδιότητες των ειδικών εσωτερικών μηχανισμών μπορούν να φανούν επιπλέον χρήσιμοι για τον άνθρωπο, είτε χρησιμοποιώντας τους ιδίους τους μηχανισμούς είτε χρησιμοποιώντας μόνο τα αποτελέσματά τους (παραγωγή ύπαρξη αντισωμάτων).
Μελετήστε τα παρακάτω μαθησιακά αντικείμενα Εμβόλια – Ιστορική αναδρομή και Τα εμβόλια – Τι είναι και πώς μας προστατεύουν; σε σχέση με τα εμβόλια και καταγράψτε τα βασικά στάδια για την παραγωγή και χρησιμοποίηση των εμβολίων
Μπορείς να συμπεράνεις γιατί είναι σημαντικός ο εμβολιασμός ως πράξη ενίσχυσης της άμυνας του οργανισμού;
Μελετήστε τις πληροφορίες στο βικιλεξικό στο λήμμα ορός , μελετώντας το μέρος που αναφέρεται για την ανοσία και τα αντισώματα. Για επιπλέον μελέτη (στα αγγλικά) θα μπορούσατε να ανατρέξετε στα λήμματα για τον ορό και για την παθητική ανοσία. Μπορείτε να συμπεράνετε γιατί την σημασία του ορού στην άμυνα του οργανισμού; Πώς πραγματοποιείται αυτή;
3ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - Ειδικοί εσωτερικοί αμυντικοί μηχανισμοί.
Παρ’ όλη την δυνατότητα άμυνας του ιδίου του οργανισμού πολλές φορές είναι απαραίτητος και ένας εξωτερικός – βοηθητικός παράγοντας για την αντιμετώπιση μίας ασθένειας. Αυτός ο παράγοντας ουσιαστικά δεν διαφέρει σε τρόπο λειτουργίας από αυτόν του ιδίου του οργανισμού. Μπορείς να φανταστείς ποιος είναι αυτός; και ποια η αρχή λειτουργίας – αποτελεσματικότητάς του;
Μελετήστε τις πληροφορίες στο βικιλεξικό στο λήμμα φάρμακον, μελετώντας το μέρος που αναφέρεται στην ετυμολογία του όρου καθώς και στις έννοιες του ουσιαστικού (1, 2, 5 αλλά και 3, 6).
Συνδυάζοντάς τις παραπάνω πληροφορίες πιθανότατα έφτασες στο συμπέρασμα ότι ο εξωτερικός – βοηθητικός παράγοντας για την αντιμετώπιση μίας ασθένειας είναι τα φάρμακα. Αυτά μπορεί να είναι είτε «δηλητήρια» (μη αφήνοντας να δράσουν οι παράγοντες – μικρόβια) είτε «συμπληρώματα» που συμβάλουν στην βοήθεια – ενεργοποίηση του ιδίου του οργανισμού για ίαση.
Μπορείς να ανακαλύψεις τρόπους με τους οποίους τα φάρμακα «δηλητηριάζουν» τους παράγοντες – μικρόβια που οδηγούν ένα οργανισμό σε ασθένεια; Ανάφερε κάποιους περιγράφοντάς τους συνοπτικά. Πιθανόν να σε βοηθήσουν έννοιες όπως θρέψη και αναπαραγωγή των μικροοργανισμών που έχεις μάθει νωρίτερα.
Μπορείς να αιτιολογήσεις, με βάση τις παραπάνω πληροφορίες αν τέτοιου είδους «χημικά» φάρμακα μπορούν αν δράσουν σε περιπτώσεις κληρονομικής ασθένειας (ασθένειας που οφείλεται σε κληρονομικότητα και όχι σε μικροβιακό παράγοντα);
Μπορείς να αιτιολογήσεις, με βάση τις παραπάνω πληροφορίες γιατί τα εμβόλια και οι οροί, για τους οποίους μιλήσαμε πιο πάνω μπορούν να θεωρηθούν ώς ένα είδος « φαρμάκου»;
Έτσι στην σημερινή εποχή μπορούμε να φτιάξουμε «έξυπνα» φάρμακα που να μην επιδρούν χημικά και με γενικό τρόπο επάνω στο αίτιο της ασθένειας αλλά να χρησιμοποιούν τους ίδιους τους μηχανισμούς αντιμετώπισης ασθενειών του οργανισμού, προσφέροντας μια πιο εξειδικευμένη θεραπεία, χρησιμοποιώντας τις εξειδικευμένες ιδιότητες – ικανότητες του κάθε οργανισμού ξεχωριστά!! Ακόμη και σε ασθένειες με αίτια κληρονομικά – γονιδιακά!
Μελετήστε τις πληροφορίες στην βικιπαίδια στο λήμμα Ιατρική γενετική ή για περισσότερες λεπτομέρειες στο λήμμα (δυστυχώς στα αγγλικά) Ιατρική Εξατομικευμένη ιατρική και ειδικότερα στην παράγραφο 2 Εξατομικευμένη ιατρική – υπόβαθρο όπου θα δεις πώς η γνώση των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών του κάθε οργανισμού μπορεί να συνεισφέρει στην παραγωγή εξειδικευμένων φαρμάκων.
Μετά την παραπάνω μελέτη γράψε μία – δυο παραγράφους για τον τρόπο «λειτουργίας» των φαρμάκων αυτών και τα πλεονεκτήματα τους έναντι των «κλασικών» φαρμάκων.
(Για αυταξιολόγηση του μαθητή θα μπορούσε στο τέλος να έχει και ένα σταυρόλεξο, παρόμοιο και προσαρμοσμένο για την εκπαιδευτική του βαθμίδα, με το παρακάτω που είναι για Δημοτικό:
http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/4921
ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ
Σταυρόλεξο